Τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και οι Ανθρώπινες Αξίες στην Ελένη του Ευριπίδη και στο σύγχρονο δημοκρατικό πολίτευμα

Ø  Ποια κοινά σημεία αναφορικά με τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τις Ανθρώπινες Αξίες  μπορούμε να εντοπίσουμε στην «Ελένη» του Ευριπίδη και στο σύγχρονο δημοκρατικό πολίτευμα:

1. Η αξία της Αλήθειας και του Λόγου

 

·        Στην Ελένη, η ηρωίδα παλεύει να αποκαλύψει την αλήθεια για τον εαυτό της — ότι δεν πήγε ποτέ στην Τροία, αλλά ένα είδωλό της προκάλεσε τον πόλεμο.

·        Η αναζήτηση της αλήθειας και η δύναμη του λόγου (διάλογος με τον Μενέλαο, αποδείξεις, επιχειρήματα) είναι κεντρικά στοιχεία του έργου.

 

·        Και στο σύγχρονο δημοκρατικό πολίτευμα, η ελεύθερη έκφραση και η αναζήτηση της αλήθειας μέσω του λόγου και του διαλόγου αποτελούν βασικές αρχές (π.χ. δημόσιος διάλογος, ΜΜΕ, δικαιοσύνη, παιδεία).

 

2. Η ελευθερία και η αυτοδιάθεση του ανθρώπου

 

·        Η Ελένη είναι αιχμάλωτη στην Αίγυπτο, χωρίς δυνατότητα να καθορίσει τη μοίρα της· ωστόσο αγωνίζεται να αποδράσει και να ορίσει τη ζωή της.

 

·        Αυτή η στάση συνδέεται με τη δημοκρατική ιδέα της ελευθερίας: ο άνθρωπος πρέπει να έχει λόγο για τη ζωή του, να μπορεί να επιλέγει και να αντιστέκεται στην αυθαιρεσία της εξουσίας, να ζει ελεύθερος.

 

3. Η κριτική σκέψη και η αμφισβήτηση

 

·        Ο Ευριπίδης, γενικά, και στην Ελένη, ειδικά, αμφισβητεί μύθους, θεούς και κοινωνικά στερεότυπα.

·        Παρουσιάζει μια λογική, «φιλοσοφική» προσέγγιση της πραγματικότητας — δείχνοντας πως οι άνθρωποι πρέπει να σκεφτούν μόνοι τους, όχι να πιστεύουν τυφλά ό,τι τους λέγεται.

 

·        Αυτό είναι θεμέλιο της Δημοκρατίας, που προϋποθέτει ενημερωμένους και σκεπτόμενους πολίτες, ικανούς να αμφισβητούν την εξουσία.

 

 4. Ο σεβασμός στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια

 

·        Η Ελένη, παρά τις κατηγορίες που έχει δεχθεί, παραμένει ηθικά ακέραιη και διεκδικεί τον σεβασμό της.

 

·        Στη Δημοκρατία, η ανθρώπινη αξία είναι υπέρτατο αγαθό — κάθε άτομο έχει δικαιώματα και πρέπει να αντιμετωπίζεται με σεβασμό, ανεξάρτητα από τη φήμη ή τη θέση του.

 

5. Η ειρήνη και η κριτική του πολέμου

 

·        Ο Ευριπίδης δείχνει πως ο Τρωικός Πόλεμος ήταν μάταιος, βασισμένος σε ψέμα — μια τραγική απώλεια ζωών για το τίποτα.

 

·        Το σύγχρονο δημοκρατικό πολίτευμα προάγει την ειρηνική επίλυση διαφορών, τον διάλογο αντί της βίας, και τη διπλωματία.

 

Ø  ΠΙΝΑΚΑΣ

 

Θέμα	Στην Ελένη	Στη Δημοκρατία
Αλήθεια & Λόγος	Η Ελένη αποκαλύπτει την αλήθεια με επιχειρήματα	Ελεύθερος διάλογος & αναζήτηση της αλήθειας
Ελευθερία	Αγώνας για αυτοδιάθεση	Ελευθερία του πολίτη
Κριτική σκέψη	Αμφισβήτηση μύθων και θεών	Σκέψη χωρίς δογματισμό
Αξιοπρέπεια	Ηθική σταθερότητα της Ελένης	Σεβασμός στην ανθρώπινη αξία
Ειρήνη	Κριτική στον πόλεμο	Ειρηνική συνύπαρξη

 

Ø  ΔΙΑΦΟΡΕΣ

Ø  Ποιες διαφορές αναφορικά με τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τις Ανθρώπινες Αξίες  μπορούμε να εντοπίσουμε στην «Ελένη» του Ευριπίδη και στη σύγχρονη Δημοκρατία;

1.   Θεϊκή και ανθρώπινη δικαιοσύνη

 

·       Στην Ελένη, η μοίρα των ανθρώπων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη βούληση των θεών. Η δικαιοσύνη δεν είναι πάντοτε ανθρώπινη ή δίκαιη, αλλά αποτέλεσμα θεϊκών αποφάσεων.

·       Αντίθετα, στο σύγχρονο δημοκρατικό πολίτευμα η δικαιοσύνη είναι ανθρώπινο δημιούργημα και κατοχυρώνεται θεσμικά μέσα από νόμους, δικαστήρια και διεθνείς συμβάσεις.

2.     Περιορισμένα δικαιώματα γυναικών στην αρχαιότητα

 

·       Αν και η Ελένη είναι μια δυναμική γυναίκα, ζει σε μια κοινωνία όπου οι γυναίκες δεν έχουν ίσα δικαιώματα με τους άνδρες. Η θέση της καθορίζεται από τους άνδρες γύρω της (Μενέλαος, Θεοκλύμενος).

·       Στη σύγχρονη δημοκρατία, αντιθέτως, τα δικαιώματα των γυναικών αναγνωρίζονται πλήρως: ισότητα, ελευθερία λόγου, επιλογής και συμμετοχής στα κοινά.

 

3.     Απουσία θεσμικής κατοχύρωσης δικαιωμάτων

 

·       Στον κόσμο του Ευριπίδη, η έννοια των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων δεν υπάρχει θεσμικά· προβάλλεται κυρίως μέσα από ηθικά διδάγματα και φιλοσοφικές ιδέες.

·       Αντίθετα, στη σύγχρονη δημοκρατία τα δικαιώματα κατοχυρώνονται συνταγματικά και προστατεύονται από διεθνείς οργανισμούς, όπως ο ΟΗΕ και το Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.